Η ευρωπαϊκή αλιευτική βιομηχανία, ένας κλάδος που αποφέρει ετησίως 5,5 δισεκατομμύρια ευρώ και εκφορτώνει 3,2 εκατομμύρια τόνους αλιευμάτων, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίσιμη πρόκληση: την έλλειψη πλήρους εικόνας για τις δραστηριότητες στη θάλασσα. Παρά τη σημασία του τομέα, οι επιστήμονες και οι ρυθμιστικές αρχές βασίζονται συχνά σε ελλιπή δεδομένα, γεγονός που δημιουργεί δυσπιστία μεταξύ των αλιέων και των αρχών. Ωστόσο, μια νέα γενιά ψηφιακών εργαλείων, που συνδυάζει την τεχνητή νοημοσύνη, την ανάλυση DNA και προηγμένα συστήματα παρακολούθησης, υπόσχεται να αλλάξει ριζικά το τοπίο, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη βιωσιμότητα των θαλάσσιων αποθεμάτων σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Το χάσμα των δεδομένων και η ανάγκη για ακρίβεια
Στο Βέλγιο, για παράδειγμα, η επιστημονική δειγματοληψία επί των σκαφών καλύπτει μόλις το 1,5% των αλιευτικών ταξιδιών, μια πραγματικότητα που περιγράφει η Els Torreele, επικεφαλής ερευνών αλιείας στο Ινστιτούτο ILVO. Η παραδοσιακή μέθοδος, που βασίζεται σε ανθρώπους παρατηρητές πάνω στα πλοία, είναι εξαιρετικά περιορισμένη και εντατική σε εργασία. Αυτό το κενό πληροφόρησης οδηγεί συχνά σε προληπτικές περικοπές ποσοστώσεων από τις ρυθμιστικές αρχές, τις οποίες οι αλιείς αντιλαμβάνονται ως αυθαίρετες, καθώς δεν ευθυγραμμίζονται με την εμπειρία τους στο πεδίο. Η έλλειψη ακριβών στοιχείων για τα απορριπτόμενα αλιεύματα και τις μη καταγεγραμμένες αλιευτικές δραστηριότητες αποτελεί το κεντρικό πρόβλημα που καλείται να επιλύσει η σύγχρονη τεχνολογία, διασφαλίζοντας ότι οι αποφάσεις για τη διαχείριση των αποθεμάτων βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα και όχι σε υποθέσεις.
Το πρόγραμμα OptiFish και η ολοκληρωμένη ψηφιακή προσέγγιση
Από το 2024, το πρόγραμμα OptiFish, μια πρωτοβουλία χρηματοδοτούμενη από την Ευρωπαϊκή Ένωση, επιχειρεί να γεφυρώσει αυτό το χάσμα. Με τη συμμετοχή ερευνητών από οκτώ χώρες, το τετραετές αυτό έργο αναπτύσσει ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης που ενσωματώνει την τεχνητή νοημοσύνη, την υπολογιστική όραση, τη γενετική ανάλυση και ρομποτικά συστήματα. Στόχος είναι η αυτόματη αναγνώριση των ειδών και η βελτίωση της παρακολούθησης των αλιευμάτων. Όπως επισημαίνει η Torreele, η ποιότητα των δεδομένων καθορίζει τη σαφήνεια της εικόνας που έχουμε για το θαλάσσιο περιβάλλον. Η πρωτοβουλία αυτή έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή, καθώς η ΕΕ έχει θεσπίσει αυστηρότερους κανόνες ελέγχου, με την υποχρεωτική ηλεκτρονική αναφορά να επεκτείνεται σταδιακά σε όλα τα σκάφη έως το 2028, ενισχύοντας τη διαφάνεια σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Τεχνητή νοημοσύνη και αυτοματοποιημένη αναγνώριση ειδών
Ένα από τα κύρια εμπόδια στην παρακολούθηση είναι ο χρόνος που απαιτείται για την ανάλυση του οπτικού υλικού από τις κάμερες. Ο Sander Delacauw, θαλάσσιος βιολόγος στο ILVO, εξηγεί ότι το OptiFish αναπτύσσει αλγορίθμους τεχνητής νοημοσύνης που εκπαιδεύονται μέσω μεγάλων συνόλων δεδομένων εικόνας για να αναγνωρίζουν και να καταμετρούν τα ψάρια. Οι δοκιμές πραγματοποιούνται σε διάφορους τύπους σκαφών, από μηχανότρατες έως μικρά αλιευτικά. Ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα προέρχεται από το DTU Aqua, όπου ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης κατάφερε να παρακολουθεί μεμονωμένα ψάρια σε ταινίες μεταφοράς με ακρίβεια 90,43%. Επιπλέον, αναπτύσσονται ρομποτικοί βραχίονες που διαχωρίζουν τα επικαλυπτόμενα ψάρια, βελτιώνοντας την ποιότητα των εικόνων που λαμβάνουν οι κάμερες και διασφαλίζοντας την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων.
Η καινοτομία του περιβαλλοντικού DNA (eDNA)
Πέρα από την οπτική παρακολούθηση, το πρόγραμμα αξιοποιεί την ανάλυση του περιβαλλοντικού DNA (eDNA). Τα ψάρια αφήνουν ίχνη DNA στο νερό καθώς κολυμπούν, λειτουργώντας ως βιολογικό αποτύπωμα. Μέσω ειδικών ανιχνευτών που προσαρμόζονται στα δίχτυα ή με τη λήψη δειγμάτων νερού, οι ερευνητές μπορούν να προσδιορίσουν τα είδη που βρίσκονται σε μια περιοχή και να εκτιμήσουν τη βιομάζα των αποθεμάτων. Ο συνδυασμός αυτών των μεθόδων προσφέρει μια ολιστική προσέγγιση: ενώ οι κάμερες παρέχουν συνεχή παρακολούθηση όσων είναι ορατά, το eDNA αποκαλύπτει την παρουσία ειδών που δεν είναι άμεσα ορατά, ενώ τα δεδομένα GPS και κατανάλωσης καυσίμων προσθέτουν το απαραίτητο πλαίσιο για τις συνθήκες της θάλασσας.
Οφέλη για τους αλιείς και το μέλλον της διαχείρισης
Η εφαρμογή αυτών των τεχνολογιών προσφέρει απτά οφέλη στους αλιείς, επιτρέποντάς τους να σχεδιάζουν πιο στοχευμένες στρατηγικές, να μειώνουν την κατανάλωση καυσίμων και να αποφεύγουν την αλίευση νεαρών ψαριών ή ευάλωτων ειδών. Παράλληλα, η αυτοματοποιημένη αναφορά αντικαθιστά τη χρονοβόρα χειροκίνητη καταγραφή, απλοποιώντας τη συμμόρφωση με τους κανονισμούς. Για τους καταναλωτές, η διαφάνεια στην εφοδιαστική αλυσίδα αποτελεί εγγύηση ότι τα προϊόντα που φτάνουν στο τραπέζι τους έχουν αλιευθεί νόμιμα και βιώσιμα. Το OptiFish δεν στοχεύει μόνο στη διάρκεια της τετραετούς λειτουργίας του, αλλά στη δημιουργία μιας κοινής πλατφόρμας δεδομένων που θα αποτελέσει πρότυπο για το μέλλον της ευρωπαϊκής αλιευτικής διαχείρισης, διασφαλίζοντας υγιή αποθέματα για τις επόμενες γενιές.
Πηγή: Horizon Magazine — European Commission. Ελεύθερη προσαρμογή και απόδοση στα ελληνικά από το Espa Magazine. Ευρωπαϊκό περιεχόμενο: CC BY 4.0, όπου ισχύει για το πρωτότυπο κείμενο· εξαιρούνται υλικά τρίτων. Χωρίς αναπαραγωγή εικόνων.